السموات و الارض فابين ان يحملنها و اشفقن منها . « 1 » وقت امانتى رسيد است كه عرضه كرد آن را خداوند بر آسمانها و زمين و آن‌ها از پذيرش آن ابا كردند يعنى ترسيدند . به خاطر اينكه آنها نمىتوانستند يك نماز را درست به جا آورند كه آن امانت رعايت شود و يا شأن روزه را ادا نمايند به نحوى كه به آن امانت لطمه نزند . پس مىتوانيم بر اساس اين حديث بگوييم : جوهرهء آن امانت تكليف‌پذيرى است يعنى تكليف‌پذيرى در مقابل خداوند . تعريف اشفاق : الاشفاق دوام الحذر مقرونا بالتّرحم . اشفاق عبارت است از استمرار حذر و پرهيز همراه با ترحم و دلسوزى . اشفاق دوام حذر و ترحم است تا مقصود تحقق پيدا كند . بنابراين بايد مقرون هم و توأمان باشند . و هو على ثلاث درجات : الدرجة الاولى : اشفاق على النفس ان تجنح الى العناد و اشفاق على العمل ان يصير الى الضياع و اشفاق على الخليقة لمعرفة معاذرها . اشفاق نسبت به نفس كه مبادا به سوى عناد و سركشى گرايش يابد ، و اشفاق نسبت به عمل تا مبدا به سوى تباهى سوق پيدا كند ، و اشفاق نسبت به مردم چرا كه به عذرهاى آنها بر اعمال بدشان آگاه است . نخست اشفاق بر نفس كه مبادا به سوى عناد و سركشى با حق تعالى گرايش پيدا كند . براى اينكه نفس به عناد كشيده نشود بايد هميشه او را با عالم غيب پيوند داده تا در فضاى آسمانهاى غيب به سير بپردازد و از فضاى زندگى مادى و جمع خلايق ، او را خارج كرده و هميشه براى نفس دعا نمود . دعايى كه معصومين عليهم السّلام از پيامبر نقل مىفرمودند : تعّوذ فى كل يوم من ست من الشك و الشرك و الحميته و الغضب و البغى و الحسد . « 2 » خدايا به تو پناه مىبرم از 6 چيز ، شك و شرك و حميت و غضب و بغى و

--> ( 1 ) . تفسير نو الثقلين ، ج 4 ، ص 313 . ( 2 ) . بحار الانوار ، ج 69 ، ص 126 .